Aydın'da bulunan Elgit Hukuk'a ait bu web sayfasında Anlaşmalı Boşanma Ücreti ve Masrafları konulu içerik sizlere bilgi olması adına hazırlandı, inceleyebilirsiniz.
Aile kurumu, toplumun en temel yapı taşı olmakla birlikte, zaman içerisinde eşler arasında yaşanan anlaşmazlıklar, fikri uyuşmazlıklar veya evlilik birliğinin temelinden sarsılması gibi hukuki ve sosyolojik nedenlerle sona erebilmektedir. Türk Medeni Kanunu kapsamında, evlilik birliğini sonlandırmanın hukuki yollarından biri boşanmadır. Boşanma süreci, kendi içerisinde çekişmeli ve anlaşmalı olmak üzere iki temel kategoriye ayrılır. Eşlerin boşanmanın tüm hukuki ve mali sonuçları üzerinde tam bir mutabakata vararak mahkemeye başvurdukları yöntem, hukuk sistemimizde en hızlı ve en az yıpratıcı yol olarak kabul edilen anlaşmalı boşanma kurumudur.
Türk Medeni Kanunu'nun ilgili maddelerinde düzenlenen anlaşmalı boşanma, evlilik birliğinin en az bir yıl sürmüş olması şartıyla, eşlerin birlikte mahkemeye başvurması veya bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi halinde söz konusu olan bir dava türüdür. Bu dava türünde, evlilik birliğinin temelinden sarsılmış olduğu karinesi kanun koyucu tarafından kabul edilir. Hakim, tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmeli ve tarafların sunduğu boşanma protokolü hükümlerini uygun bulmalıdır. Bu süreç, eşlerin hem zaman tasarrufu sağlamasına hem de yıllar sürebilecek yıpratıcı adliye koridorlarından uzak kalarak yeni hayatlarına daha hızlı bir adım atmalarına olanak tanır.
Sürecin en önemli ayağını, eşlerin boşanmanın mali sonuçları (nafaka, tazminat, mal paylaşımı) ve çocukların durumu (velayet, kişisel ilişki) hususlarında eksiksiz bir mutabakata varmış olmaları oluşturur. Bu mutabakat, yazılı bir sözleşme haline getirilerek mahkemeye sunulur. Eğer taraflardan biri bu protokoldeki en ufak bir maddeden dahi duruşma esnasında vazgeçerse veya hakim protokolde tarafların veya çocukların menfaatine aykırı bir durum tespit edip değişiklik önerdiğinde taraflar bunu kabul etmezse, dava çekişmeli boşanma statüsüne dönüşür. Bu nedenle, hazırlık aşamasının son derece titiz, hukuki bilgi birikimine dayalı ve ileride telafisi güç zararlar doğurmayacak şekilde yürütülmesi elzemdir.
Bir dava açılırken, devletin sunduğu yargı hizmetinden faydalanmak amacıyla ödenmesi gereken birtakım yasal bedeller bulunmaktadır. Bu bedeller, davanın türüne, taleplerin niteliğine ve hukuki sürecin gereksinimlerine göre farklılık gösterir. Anlaşmalı boşanma davası açılırken de tarafların karşılaşacağı temel masraf kalemleri; mahkeme harçları, gider avansları, tebligat giderleri ve eğer profesyonel destek alınıyorsa avukatlık ücretlerinden oluşmaktadır.
Bu noktada bilinmesi gereken en temel unsur, masrafların her yıl Adalet Bakanlığı ve Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından güncellenen tarifelere göre belirlendiğidir. Kesin bir rakam telaffuz etmek hukuken yanıltıcı olacağı gibi, davanın açılacağı yılın güncel mevzuatı dikkate alınarak hesaplama yapılması gerekmektedir. Anlaşmalı boşanmalarda, çekişmeli boşanmalara kıyasla daha az usul işlemi (tanık dinletme, bilirkişi incelemesi, keşif vb.) yapıldığı için, devletin kasasına ödenmesi gereken mahkeme masrafları da nispeten daha öngörülebilir ve sınırlı kalmaktadır. Ancak sürecin kusursuz işlemesi için bu masrafların dava açılışında peşin ve eksiksiz olarak vezneye yatırılması usul hukuku açısından zorunludur.
Yargılama sürecinin başlatılabilmesi için ödenmesi gereken yasal bedellerin başında mahkeme harçları gelmektedir. Türk hukuk sisteminde harçlar maktu (sabit) ve nispi (oransal) olmak üzere ikiye ayrılır. Anlaşmalı boşanma davası, konusu para ile ölçülemeyen, şahıs varlığı haklarına ilişkin bir dava türü olduğu için, dava açılırken maktu başvuru harcı ve maktu karar ve ilam harcı tahsil edilir. Bu harçlar, davanın büyüklüğünden, tarafların mal varlığından veya talep edilen tazminat miktarlarından bağımsız olarak, her yıl belirlenen sabit bir tarife üzerinden ödenir.
Harçların yanı sıra, davanın yürütülebilmesi için zorunlu olan bir diğer kalem ise gider avansı ödemesidir. Gider avansı, mahkemenin taraflara tebligat çıkarması, gerekli durumlarda diğer kurumlara müzekkere (resmi yazı) yazması, dosyanın Yargıtay veya İstinaf aşamasına gitmesi ihtimaline binaen posta masraflarının karşılanması amacıyla dava açılırken peşin olarak alınan bir teminattır. Anlaşmalı boşanmalarda süreç genellikle tek celsede sonuçlandığı için, yatırılan gider avansının tamamı kullanılmayabilir. Dava kesinleşip dosya kapandıktan sonra, kullanılmayan (artan) gider avansı, davayı açan tarafa iade edilir. Bu durum, sürecin maliyetinin aslında başlangıçta yatırılan tutardan daha düşük olabileceğini göstermektedir. Ancak yine de davanın açılabilmesi için ilgili yılın tarifesinde belirlenen tam tutarın yatırılması kanuni bir zorunluluktur.
Vatandaşların kendi adlarına asaleten dava açma ve mahkemelerde kendilerini temsil etme hakları anayasal bir güvencedir. Ancak hukuk terminolojisinin karmaşıklığı, usul kurallarının katılığı ve hak kayıplarının geri döndürülemez doğası göz önüne alındığında, sürecin uzman bir boşanma avukatı aracılığıyla yürütülmesi büyük bir önem taşır. Birçok kişi, anlaşmalı boşanmayı sadece matbu bir dilekçenin imzalanıp mahkemeye verilmesi gibi basit bir bürokratik işlem olarak algılama hatasına düşmektedir. Oysa evlilik birliğinin tasfiyesi, içerisinde eşya hukukunu, borçlar hukukunu, miras hukukunu ve çocuk haklarını barındıran son derece kompleks bir yapıdır.
Avukat ile çalışmanın bir maliyeti olduğu muhakkaktır. Ancak bu maliyet, yanlış hazırlanan bir protokol yüzünden ileride doğabilecek yeni davaların (katılma alacağı davaları, nafakanın artırılması davaları, velayetin değiştirilmesi davaları vb.) masrafları ve kaybedilecek hakların maddi değeri yanında çok küçük kalmaktadır. Uzman bir avukat, tarafların gerçek iradelerini hukuki bir dille kağıda döker, ileride yoruma mahal bırakmayacak netlikte maddeler oluşturur, duruşma gününün hızlı alınmasını sağlar ve kararın kesinleşme sürecini profesyonelce yönetir. Bu nedenle, avukatlık hizmeti için ödenen bedel, aslında gelecekteki huzurun ve ekonomik güvenliğin bir tür sigortası niteliğindedir.
Türkiye'de avukatlık hizmetleri için belirlenen ücretlendirme sistemi, Türkiye Barolar Birliği tarafından her yıl yayımlanan "Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi" (AAÜT) ile taban sınırlara bağlanmıştır. Hiçbir avukat, yasal olarak bu tarifede belirlenen asgari sınırın altında bir ücretle iş kabul edemez. Bu kural, haksız rekabeti önlemek ve meslek onurunu korumak amacıyla getirilmiş emredici bir hukuk kuralıdır. Dolayısıyla, boşanma avukatı ücretleri araştırılırken karşılaşılacak en alt sınır, resmi gazetede yayımlanan bu tarife olacaktır.
Ancak bu tarife sadece bir alt sınır belirler. Üst sınır ise, serbest meslek kuralları çerçevesinde avukat ile müvekkil arasında serbestçe kararlaştırılır. Avukatın mesleki tecrübesi, uzmanlık alanı, bulunduğu şehir, davanın karmaşıklık derecesi, tarafların mal varlığının kapsamı ve protokol müzakerelerine harcanacak mesai gibi faktörler, nihai ücretin belirlenmesinde rol oynar. Örneğin; hiçbir mal varlığı olmayan ve çocuğu bulunmayan bir çiftin boşanma süreci ile; birden fazla gayrimenkulü, şirket hisseleri, banka hesapları olan ve çocukların velayeti konusunda detaylı düzenlemeler gerektiren bir çiftin boşanma sürecinde avukatın üstleneceği risk ve harcayacağı mesai aynı değildir. Bu durum, doğal olarak ücretlendirmeye de yansır. Önemli olan, avukat ile müvekkil arasında şeffaf, yazılı ve karşılıklı güvene dayalı bir ücret sözleşmesinin yapılmasıdır.
Sürecin kalbini oluşturan boşanma protokolü, eşlerin adeta anayasası niteliğindedir. Mahkeme tarafından onaylandıktan sonra ilam (mahkeme kararı) hükmünde olan bu belgede yer alan mali hususların, son derece dikkatli, tereddüde yer bırakmayan ve infaza (icraya) elverişli bir dille yazılması gerekir. Protokolde yer alan bir cümlenin eksik veya muğlak olması, ileride tarafların icra dairelerinde yıllarca sürecek yeni hukuki ihtilaflar yaşamasına neden olabilir.
Mali hususların başında, eşyaların paylaşımı gelir. Hangi ev eşyasının kimde kalacağı, ziynet eşyalarının (düğün takılarının) kime ait olacağı veya nasıl paylaştırılacağı net bir şekilde belirtilmelidir. "Evdeki tüm eşyalar kadında kalacaktır" gibi genel ifadeler yerine, değerli eşyaların marka veya nitelik belirtilerek listelenmesi, ileride doğabilecek ispat sorunlarını ortadan kaldırır. Aynı şekilde, tarafların birbirlerinden doğmuş veya doğacak herhangi bir maddi veya manevi tazminat taleplerinin olup olmadığı, varsa bu bedellerin nasıl ve hangi tarihte ödeneceği şarta bağlanmaksızın, açıkça yazılmalıdır. Bir bedelin ödenmesi için "ev satıldığında ödenecektir" gibi belirsiz vade tarihleri koymak, hukuken protokolün uygulanabilirliğini riske atar.
Boşanma davalarında nafaka kurumu, ekonomik olarak zayıf düşecek olan eşin ve ortak çocukların yaşam standartlarının korunması amacıyla düzenlenmiştir. Anlaşmalı boşanmalarda eşler, yoksulluk nafakası (eş için bağlanan nafaka) ve iştirak nafakası (çocuk için bağlanan nafaka) hususlarında kendi özgür iradeleriyle bir tutar belirleme hakkına sahiptirler. Hakim, tarafların belirlediği iştirak nafakası miktarını çocuğun üstün yararını gözeterek değerlendirir; ancak eşin kendi için talep ettiği yoksulluk nafakasında tarafların iradesine müdahale etmez.
Nafaka bedellerinin belirlenmesi, dolaylı yoldan sürecin maliyetlerini etkileyen bir unsurdur. Şöyle ki; taraflar enflasyonist ortamlarda nafakanın her yıl belirli bir oranda (örneğin TÜFE oranında) artırılmasını protokolde hüküm altına alabilirler. Eğer bu artış oranı protokolde baştan ve doğru bir şekilde düzenlenmezse, ilerleyen yıllarda paranın alım gücünün düşmesi sebebiyle "nafakanın artırılması davası" açılması gerekecektir. Bu yeni dava da beraberinde yeni mahkeme harçları, yeni gider avansları ve yeni avukatlık ücretleri doğuracaktır. Dolayısıyla, anlaşmalı süreçte nafaka maddesinin profesyonelce, geleceğe yönelik ekonomik projeksiyonlar yapılarak düzenlenmesi, uzun vadede tarafları ciddi bir mali külfetten kurtarır.
Evliliğin sona ermesiyle birlikte, kusursuz veya daha az kusurlu olan eşin, boşanma yüzünden zedelenen mevcut veya beklenen menfaatleri için maddi tazminat; kişilik haklarının saldırıya uğraması nedeniyle yaşadığı elem ve keder için ise manevi tazminat talep etme hakkı bulunmaktadır. Çekişmeli davalarda yıllarca süren kusur ispatı yarışına girmeden, anlaşmalı boşanmada taraflar tazminat konusunda da serbestçe anlaşabilirler.
Eşler, tazminat ödenmemesi yönünde anlaşabilecekleri gibi, belirli bir meblağın ödenmesi konusunda da mutabık kalabilirler. Bu mutabakatın protokolde yer alması halinde, ödemenin nakden ve defaten (tek seferde) mi yoksa taksitler halinde mi yapılacağı belirtilmelidir. Eğer ödeme duruşma tarihinden önce yapıldıysa, protokolde "ilgili tazminat bedeli eksiksiz olarak tahsil edilmiştir, birbirimizi bu hususta ibra ederiz" şeklinde bir madde bulunması, ileride mükerrer tahsilat riskini ortadan kaldırır. Maddi ve manevi tazminat kalemlerinin protokolde netleştirilmemesi, feragat edilip edilmediğinin açıkça yazılmaması halinde, boşanma kesinleştikten sonra 1 yıl içinde (zamanaşımı süresi) eşlerin birbirlerine tazminat davası açma hakkı saklı kalır ki bu da sürecin aslında bitmediği ve yeni masrafların yolda olduğu anlamına gelir.
Eğer tarafların müşterek çocukları varsa, anlaşmalı boşanmanın en hassas noktası velayet hakkı ve çocukla kurulacak kişisel ilişki günleridir. Hukuk sistemimizde çocuğun üstün yararı ilkesi her şeyin üzerindedir. Taraflar velayetin annede veya babada kalması yönünde anlaşabilirler; hatta son yıllarda Yargıtay kararlarıyla da desteklenen "ortak velayet" kurumunu da tercih edebilirler. Hakim, velayet düzenlemesini incelerken sadece tarafların anlaşmasına bakmaz, çocuğun pedagojik, psikolojik ve fiziki gelişiminin bu anlaşmadan nasıl etkileneceğini değerlendirir.
Velayeti kendisine bırakılmayan eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır. Bu katılım payına iştirak nafakası denir. İştirak nafakasının miktarının protokolde çocuğun okul taksitlerini, sağlık masraflarını, servis ücretlerini ve sosyal ihtiyaçlarını karşılayacak gerçekçi bir düzlemde belirlenmesi şarttır. Velayet konusunun eksik düzenlenmesi, çocuğun tatil günlerinde, dini ve milli bayramlarda diğer ebeveyn ile nasıl görüşeceğinin saatleriyle birlikte yazılmaması, ileride çocuk teslimi amacıyla icra dairelerine başvurulmasına neden olur. İcra kanalıyla çocuk teslimi, hem pedagojik olarak son derece sakıncalı hem de her seferinde ciddi icra masrafları (harç, yolluk, uzman ücreti vb.) gerektiren son derece maliyetli bir işlemdir. Bu masraflardan kaçınmanın tek yolu, pürüzsüz bir protokol hazırlığıdır.
Hukuk sistemimizde 2002 yılından itibaren yasal mal rejimi olarak "edinilmiş mallara katılma rejimi" kabul edilmiştir. Kural olarak, evlilik birliği içerisinde bedeli ödenerek alınan tüm mallar (ev, araba, bankadaki para) eşlerin yarı yarıya ortak malı sayılır. Anlaşmalı boşanmalarda taraflar, mal paylaşımı konusunu da kendi aralarında diledikleri gibi çözümleyebilirler. Bir taraf tüm malları diğerine bırakabileceği gibi, oransal bir paylaşıma da gidebilirler.
Ancak mal paylaşımı yapılırken dikkat edilmesi gereken çok önemli vergisel ve masraf bazlı unsurlar bulunmaktadır. Örneğin; protokol gereği eşlerden biri adına kayıtlı olan gayrimenkulün diğer eşin üzerine devredilmesi kararlaştırılmışsa, boşanma kararı kesinleştikten sonra Tapu Müdürlüğü'nde tapu harcı ve döner sermaye masraflarının ödenmesi gerekecektir. Aynı şekilde bir aracın devri söz konusuysa Noter masrafları doğacaktır. Bu tapu ve noter harçlarının hangi eş tarafından karşılanacağının da mutlaka protokolde "Tapu devir masrafları X kişisi tarafından ödenecektir" şeklinde belirtilmesi, devir anında yaşanabilecek kavgaların ve kilitlenmelerin önüne geçer. Aksi takdirde, bu devir işlemleri gerçekleştirilmez ve taraflar "tapu iptal ve tescil davası" açmak zorunda kalır ki bu tür gayrimenkul davalarının mahkeme ve avukatlık masrafları, oransal harca tabi oldukları için oldukça yüksektir.
Her ne kadar süreç anlaşmalı olarak başlasa da, duruşma gününe kadar eşlerden birinin kararından vazgeçmesi veya duruşma salonunda hakimin önünde boşanmak istemediğini veya protokol şartlarını kabul etmediğini beyan etmesi mümkündür. Bu durumda mahkeme davayı reddetmez; ancak dava otomatik olarak çekişmeli boşanma davasına dönüşür.
Bu dönüşüm, maliyetler ve masraflar açısından tamamen yeni bir dönemin başlangıcıdır. Çekişmeli davanın doğası gereği taraflara iddialarını ve savunmalarını sunmaları için yeni süreler verilir, tanıklar çağrılır, pedagog (uzman) incelemeleri istenir, ekonomik ve sosyal durum araştırmaları yapılır. Tüm bu usul işlemleri, ekstra posta gideri, bilirkişi ücreti ve tanık yolluğu anlamına gelir. Mahkemenin veznesine başlangıçta yatırılan gider avansı hızla tükenir ve taraflardan "avans tamamlama" talebinde bulunulur. Aynı zamanda, davanın niteliği değiştiği ve harcanacak mesai yıllara yayılabileceği için, avukat ile yapılan ücret sözleşmesi de revize edilmek durumunda kalır. Dolayısıyla, anlaşmalı yola girildiyse tarafların psikolojik olarak kararlı olmaları, sürecin uzamaması ve masrafların katlanmaması adına kritik bir öneme sahiptir.
Genel hukuk kurallarına göre, bir davayı kaybeden taraf yargılama giderlerini ve karşı tarafın avukatlık ücretini ödemeye mahkum edilir. Ancak anlaşmalı boşanmada bir kazanan veya kaybeden yoktur; tarafların ortak iradesiyle alınmış bir karar vardır. Bu nedenle, kanun gereği davanın açılış masrafları davacının üzerinde kalır. Fakat bu durum emredici bir kural değildir.
Taraflar, kendi aralarında yapacakları anlaşma ile mahkeme masraflarının ve avukatlık ücretlerinin kim tarafından karşılanacağını serbestçe tayin edebilirler. Çoğu uygulamada, eşler mahkeme masraflarını yarı yarıya paylaşmayı veya davayı açan tarafın tüm masrafları üstlenmesini kararlaştırmaktadırlar. Eğer her iki taraf da aynı avukat tarafından temsil ediliyorsa (hukuken mümkün olmasa da uygulamada genellikle bir taraf avukat tutar, diğer taraf davayı kabul eder), vekalet ücretinin ödenme şekli de aralarındaki iç ilişkide çözülür. Protokolde "Yargılama giderleri davacı üzerinde bırakılacaktır" veya "Tarafların birbirlerinden karşılıklı olarak vekalet ücreti ve yargılama gideri talebi yoktur" şeklinde hükümlerin yer alması, kararın çıkmasından sonra sürpriz icra takiplerini engeller.
Büyük şehirlerdeki Aile Mahkemelerinin iş yükü oldukça ağırdır. Normal şartlarda bir dava açıldığında, mahkemenin tensip zaptı hazırlaması ve duruşma günü vermesi aylar sürebilmektedir. Ancak anlaşmalı boşanmaların yapısı gereği hızlı sonuçlanması gerektiği için, mahkemeler bu dosyalara öncelik tanıma eğilimindedir.
Sürecin hızlandırılması, tamamen usuli işlemlerin doğru ve eksiksiz yapılmasına bağlıdır. Uzman bir boşanma avukatı, davayı açtıktan sonra ilgili mahkemenin hakimi ve kalemiyle iletişime geçerek, evrakların tam olduğunu ve tarafların hazır bulunduğunu beyan edip "yakın bir duruşma günü" (erken gün) talep edebilir. Eğer taraflar süreci avukatsız yürütmeye çalışırlarsa, prosedürlere hakim olamadıkları için rutin sırayı beklemek zorunda kalırlar. Sürecin aylar sürmesi, eşlerin yeni hayatlarına başlama motivasyonlarını düşürdüğü gibi, barınma, ayrı yaşama masrafları ve psikolojik yıpranma gibi görünmeyen maliyetlerin artmasına da yol açar. Bu bağlamda, hukuki danışmanlık hizmeti almak, zaman maliyetini minimize eden en önemli faktördür.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na göre her yıl 20 Temmuz ile 31 Ağustos tarihleri arasında mahkemeler adli tatile girer. Çekişmeli davalarda adli tatil süresince duruşma yapılmaz ve süreler işlemez. Ancak anlaşmalı boşanma davası, niteliği gereği "ivedi işler" kapsamında değerlendirilebilir. Nöbetçi Aile Mahkemeleri, yaz aylarında dahi tarafların talebi üzerine anlaşmalı boşanma duruşmalarını yapabilmektedir.
Ancak adli tatilde nöbetçi mahkemelerin kısıtlı personel ile çalışması, karar yazım ve tebligat süreçlerini bir miktar yavaşlatabilir. Eğer anlaşmalı sürecin adli tatile denk gelme ihtimali varsa, tarafların süreci hızlandırmak adına elden tebliğ ve feragat dilekçeleri gibi usul kurallarını işletmeleri gerekebilir. Bu işlemlerin takibi de yine uzmanlık gerektirir. Yaz aylarında eşlerin taşınma, yeni bir düzen kurma veya çocukların okul kayıtları gibi planları olduğu için, sürecin uzaması bu planları aksatarak dolaylı maddi zararlara (geç kayıt ücretleri, yüksek kiralar vb.) neden olabilir.
Anlaşmalı davalarda kural olarak bilirkişi, pedagog veya şahit dinlenmez. Ancak hakimin, çocuğun velayeti konusunda ciddi şüpheleri varsa, kamu düzeni ve çocuğun üstün yararı ilkesi gereğince, taraflar anlaşmış olsa dahi, Sosyal İnceleme Raporu (SİR) talep etme yetkisi vardır. Aile mahkemesi bünyesindeki psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacılar tarafından hazırlanan bu raporlar için taraflardan ek bir uzman ücreti talep edilebilir.
Tebligat süreçleri ise davanın açılmasından kararın kesinleşmesine kadar her aşamada karşımıza çıkar. Dava dilekçesinin davalıya tebliği, gerekçeli kararın taraflara tebliği hep posta (tebligat) masrafı gerektirir. Masrafları azaltmak ve süreci hızlandırmak adına, taraflar duruşma sonrası gerekçeli karar yazıldığında bizzat adliyeye giderek kalemde "elden tebliğ" alabilir ve "istinaf kanun yolundan feragat" ettiklerine dair dilekçe sunabilirler. Bu işlem, tebligatın postada geçireceği haftaları ve posta masraflarını sıfıra indirerek kararın aynı gün kesinleşmesini sağlar.
Eşlerden birinin veya her ikisinin yabancı uyruklu olması durumunda, anlaşmalı boşanma süreci birtakım ek usul kurallarına ve dolayısıyla ek maliyetlere tabi olur. Yabancı uyruklu eşin Türkçe bilmemesi halinde, duruşmada beyanlarının alınabilmesi için adalet komisyonuna kayıtlı yeminli bir tercümanın hazır bulundurulması yasal bir zorunluluktur. Bu tercümanın hizmet bedeli taraflarca karşılanır.
Ayrıca, yabancı eşin imzalayacağı protokolün kendi diline çevrilmesi, noter tasdiki yapılması ve duruşma sonrasında verilecek mahkeme ilamının yurt dışında geçerli olabilmesi için Apostil şerhi alınması gerekir. Tüm bu tercüme, noter onayları ve Dışişleri/Valilik tasdik işlemleri, mahkeme masrafları dışında hesaplanması gereken ciddi kalemlerdir. Sürecin en başından itibaren milletlerarası aile hukuku konusunda tecrübeli bir avukatla çalışmak, hatalı çeviriler veya eksik tasdikler yüzünden mahkemenin reddedilmesi riskini ortadan kaldırır.
Yurt dışında yabancı bir mahkemede boşanmış olan Türk vatandaşlarının, bu boşanma kararının Türkiye'de de geçerli olabilmesi ve Türk nüfus kayıtlarına işlenebilmesi için geçmiş yıllarda "Tanıma ve Tenfiz" davası açmaları gerekmekteydi. Günümüzde yapılan yasal düzenlemelerle, tarafların birlikte konsolosluklara veya Türkiye'deki nüfus müdürlüklerine başvurması halinde idari yoldan da tanıma işlemi yapılabilmektedir.
Ancak eşler bir araya gelemiyorsa veya yabancı eş bu idari işleme katılmıyorsa, Türkiye'de yasal olarak hala evli görüneceklerdir. Bu durumda mecburen Türk mahkemelerinde Tanıma ve Tenfiz davası açılması gerekir. Bu davanın kendine has harçları, yabancı mahkeme kararının yeminli tercümesi, konsolosluk onay masrafları ve yurt dışına yapılacak milletlerarası tebligat masrafları (ki bu tebligatlar oldukça maliyetlidir) bulunmaktadır. Yurt dışında anlaşmalı olarak boşanan kişilerin, Türkiye'deki hukuki durumlarını netleştirmemeleri halinde, miras hukuku açısından veya yeni bir evlilik yapmak istediklerinde ciddi sorunlarla ve yüksek maliyetli gecikmelerle karşılaşmaları kaçınılmazdır.
Türk hukuk sistemine son yıllarda entegre edilen arabuluculuk kurumu, iş ve ticaret hukukunda dava şartı haline gelse de, aile hukukunda -özellikle şiddet içeren vakalar hariç olmak üzere- mal rejimi tasfiyesi, nafaka ve tazminat gibi konularda ihtiyari (isteğe bağlı) olarak uygulanabilmektedir. Eşler, anlaşmalı boşanma davası açmadan önce, mali konularda tam bir uzlaşı sağlayamıyorlarsa, bağımsız ve tarafsız bir arabulucuya başvurabilirler.
Arabuluculuk görüşmeleri sonucunda varılan mutabakat, bir "arabuluculuk anlaşma belgesi" ile imza altına alınır. Bu belge, mahkeme kararı hükmündedir (ilam niteliğinde belge). Arabuluculuk hizmetinin ücreti, taraflar aksini kararlaştırmadıkça eşit olarak ödenir ve asgari ücret tarifesine göre belirlenir. Bu yöntem, gizlilik prensibiyle yürütüldüğü için eşlerin mal varlıklarının ve özel hayatlarının ifşa olmasını engellerken, gelecekte açılabilecek potansiyel davaların önünü keserek toplam maliyeti düşüren alternatif bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir.
Duruşmanın yapılması ve hakimin boşanma kararı vermesi, evliliğin hukuken o dakika bittiği anlamına gelmez. Kararın "kesinleşmesi" için gerekçeli kararın yazılması, taraflara tebliğ edilmesi ve yasal itiraz (istinaf) süresinin (iki hafta) dolması veya tarafların bu haktan feragat etmesi gerekir.
Karar kesinleştikten sonra mahkeme kalemi, kesinleşme şerhini hazırlar ve durumu elektronik ortamda (UYAP üzerinden) doğrudan Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü'ne bildirir. Nüfus kütüklerine işlenme süreci tamamen mahkemenin resmi yazışmasıyla gerçekleşir ve bu işlem için vatandaşlardan herhangi bir ek harç veya ücret talep edilmez. Kadın eş, boşanmanın kesinleşmesiyle birlikte kural olarak bekar soyadına döner. Eğer yeni kimlik kartı ve ehliyet çıkarılması gerekiyorsa, bu belgelerin standart yenileme bedelleri devlete ödenir. Taraflar, e-devlet sistemi üzerinden nüfus kayıt örneklerini sorgulayarak bekar (dul) statüsüne geçtiklerini ve hukuki sürecin tamamen bittiğini teyit edebilirler.
Anlaşmalı boşanma süreçlerinde masraftan kaçınmak amacıyla "internetten indirilen hazır taslaklarla" (matbu dilekçelerle) dava açılması, vatandaşların yaptığı en büyük, en pahalı ve geri dönüşü en zor hataların başında gelir. Her evliliğin, her ailenin dinamiği, mal varlığı ve sosyo-ekonomik durumu parmak izi gibi birbirinden farklıdır. Standart bir dilekçe, sizin özel durumunuzu kapsayamaz.
Örneğin; protokolde sadece "çocuğun velayeti anneye verilmiştir" yazılıp, babanın hangi günler, hangi saatler arası ve tatillerde çocuğu nasıl göreceği yazılmazsa, baba çocuğunu görmek için her seferinde "kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi davası" açmak veya icra dairesine başvurmak zorunda kalır. Veya "taraflar eşyaları paylaşmıştır" denilip bankadaki kredi borçlarının kim tarafından ödeneceği belirtilmezse, bir taraf diğerinin borcunu ödemek zorunda kalabilir ve ardından "rücu davası" açar. Hazır şablon kullanılarak yapılan başvurularda yapılan bu eksiklikler, anlaşmalı boşanma ücreti olarak ödenmekten imtina edilen avukatlık masrafının on katı, yirmi katı büyüklüğünde yeni mahkeme, harç, bilirkişi ve icra masrafları olarak kişilere geri dönmektedir. Hukukta "ucuz etin yahnisi yavan olur" kuralı tam anlamıyla geçerlidir; başlangıçta doğru yapılmayan bir işlem, ileride mutlaka bir hukuki kaos yaratır.
Boşanma, sadece hukuki ve mali bir sözleşmenin feshi değil, aynı zamanda bireylerin hayatında travmatik etkiler yaratabilen, stres seviyesi oldukça yüksek psikolojik bir geçiş sürecidir. Hukuki sürecin sorunsuz ilerlemesi kadar, eşlerin ve özellikle varsa çocukların bu süreci mental olarak sağlıklı atlatabilmeleri de büyük önem taşır.
Tarafların öfke, intikam, suçluluk veya kaygı gibi yoğun duygular altında protokol hazırlamaları, mantıklı ve adil kararlar almalarını engeller. Çoğu zaman taraflar, bir an önce kurtulmak adına tüm mali haklarından (nafaka, tazminat) fevri bir şekilde feragat etmekte veya tam tersi gerçek dışı maddi taleplerde bulunarak süreci kilitlemektedirler. Bu noktada aile danışmanları, psikologlar veya pedagoglardan alınacak destek, tarafların duygusal yüklerinden arınarak masaya rasyonel bir şekilde oturmalarını sağlar. Alınacak psikolojik destek hizmetlerinin maliyeti, sürecin bir parçası olarak görülmelidir. Sağlıklı bir ruh haliyle imzalanan adil bir protokol, ileride duyulacak pişmanlıkları önler ve "keşke"lerin yerini "yeni bir başlangıç" almasını sağlar.
Türk Medeni Kanunu'nun sunduğu en medeni ayrılık yolu olan anlaşmalı boşanma, eşlerin karşılıklı saygı ve uzlaşı kültürü içerisinde evlilik birliğini tasfiye etmelerini sağlayan değerli bir hukuki kurumdur. Sürecin maliyetleri; devletin tahsil ettiği maktu harçlar, yargılamanın yürütülmesi için gereken gider avansları, tebligat masrafları ve sürecin mimarı olan hukuki danışmanlık ve avukatlık ücretlerinden oluşmaktadır.
Özellikle belirtmek gerekir ki; davanın açılması aşamasında anlaşmalı boşanma ücreti veya avukatlık masrafları olarak görülen giderler, aslında gelecekte yaşanması muhtemel olan on binlerce liralık maddi kayıpların, yıpratıcı çekişmeli mahkeme süreçlerinin ve icra takiplerinin önüne geçen stratejik bir yatırımdır. Aile hukuku gibi son derece spesifik, Yargıtay içtihatlarının sürekli güncellendiği ve usul kurallarının katı olduğu bir alanda, sürecin kulaktan dolma bilgilerle veya amatör şablonlarla yürütülmesi telafisi imkansız zararlara yol açmaktadır.
Eşlerin evliliklerini sonlandırırken gösterecekleri uzlaşmacı tavır, nafaka, velayet, maddi ve manevi tazminat ile mal paylaşımı konularında ortak bir paydada buluşmaları, sadece mahkeme masraflarını minimize etmekle kalmaz, aynı zamanda her iki tarafın da yeni hayatlarına psikolojik ve ekonomik olarak çok daha güçlü, bağımsız ve huzurlu bir şekilde adım atmalarına olanak tanır. Unutulmamalıdır ki, en iyi dava hiç açılmamış dava, en iyi boşanma ise tarafların birbirlerinin haklarına saygı duyarak masadan adil bir şekilde ayrıldıkları boşanmadır. Bu adil ayrılığın teminatı ise uzman bir hukukçunun rehberliğinde atılacak doğru, sağlam ve hukuka uygun adımlardır.
paylaş
twittle
paylaş
paylaş