Aydın'daki Elgit Hukuk Bürosu Avukatları bilgilendiriyor. Web sitemizden Boşanma Davalarında Kadının Hakları Nelerdir? konusu ile alakalı bu içeriği inceleyin.
Evlilik birliğinin temelinden sarsılması, şiddetli geçimsizlik, aldatma veya diğer hukuki sebeplerle sonlandırılması süreci, hem duygusal hem de hukuki açıdan oldukça yıpratıcı bir dönemdir. Bu süreçte özellikle kadınların sahip olduğu yasal hakları bilmemesi, ilerleyen yıllarda telafisi imkansız maddi ve manevi mağduriyetlere yol açabilmektedir. Türk Medeni Kanunu, evlilik birliğinin sonlanması durumunda zayıf düşecek olan tarafı korumak adına çeşitli mekanizmalar geliştirmiştir. Gerek toplum yapımız gerekse ekonomik dinamikler göz önüne alındığında, boşanma davalarında kadının hakları konusu büyük bir titizlikle incelenmeli ve dava sürecinde bu haklar eksiksiz bir biçimde talep edilmelidir.
Türk Hukuk Sistemi, eşler arasında mutlak bir eşitlik ilkesini benimsemiştir. Eski kanun döneminde yer alan "evin reisi kocadır" ibaresi, 2002 yılında yürürlüğe giren yeni Türk Medeni Kanunu ile tamamen kaldırılmış, evliliğin yönetimi, giderlere katılım ve karar alma mekanizmalarında kadın ve erkek eşit statüye getirilmiştir. Ancak kanun koyucu, boşanma neticesinde ekonomik veya sosyal olarak yoksulluğa düşecek tarafı (ki bu ülkemiz şartlarında çoğunlukla kadın olmaktadır) korumak için bazı özel düzenlemeler getirmiştir.
Boşanma davası sürecinde kadının yasal konumu, davanın türüne göre (anlaşmalı veya çekişmeli) farklılık gösterebilir. Anlaşmalı boşanmalarda taraflar haklar üzerinde özgürce bir protokol hazırlayabilirken, çekişmeli boşanma davası sürecinde hakların elde edilebilmesi tamamen ispat yükümlülüğüne, kusur oranlarına ve mahkemeye sunulan hukuka uygun delillere bağlıdır. Bu nedenle, bir kadının yasal haklarını bilmesi sadece bir bilgi edinme süreci değil, aynı zamanda hayatının geri kalanını güvence altına alacak bir kalkandır.
Boşanma sürecinde ve sonrasında kadının en çok merak ettiği ve ekonomik bağımsızlığını kazanana kadar en çok ihtiyaç duyduğu hakların başında nafaka hakkı gelmektedir. Hukukumuzda nafaka tek bir kavramdan ibaret olmayıp, sürecin farklı aşamalarına ve ihtiyaç durumlarına göre dört farklı kategoriye ayrılmaktadır. Kadının talep edebileceği nafaka türleri tedbir, iştirak ve yoksulluk nafakası olarak karşımıza çıkmaktadır.
Tedbir nafakası, boşanma veya ayrılık davası açıldığı andan itibaren mahkeme hakimi tarafından davanın sonuna kadar geçerli olmak üzere hükmedilen geçici bir nafaka türüdür. Boşanma davası açıldığında eşlerin ayrı yaşama hakkı doğar. Bu ayrı yaşama sürecinde evlilik birliğinden doğan bakım yükümlülüğü devam ettiği için, ekonomik olarak daha zor durumda olan kadına (veya erkeğe) ve varsa yanındaki müşterek çocuklara bağlanır.
Kadının tedbir nafakası alabilmesi için boşanmada tamamen kusursuz olması gerekmez. Hakim, tarafların ekonomik ve sosyal durumlarını (SED araştırması) inceler ve kadının dava süresince barınma, beslenme, giyinme gibi temel insani ihtiyaçlarını karşılayabilmesi için uygun bir miktara hükmeder. Bu nafaka, dava açılış tarihinden itibaren geçerli sayılır ve dava kesinleşinceye kadar devam eder. Eğer kadın çalışmıyorsa veya geliri temel ihtiyaçlarını karşılamaya yetmiyorsa, mahkeme tedbir nafakası talebini genellikle kabul etmektedir.
Boşanma davası sonucunda velayeti anneye verilen çocukların bakım, eğitim, sağlık, barınma ve ulaşım gibi giderlerine, velayeti alamayan babanın kendi mali gücü oranında katılması zorunludur. Çocuğun üstün yararı ilkesi gereğince bağlanan bu nafakaya iştirak nafakası adı verilir.
Burada en çok yanlış bilinen konulardan biri, kadının ekonomik durumunun çok iyi olması halinde iştirak nafakası alamayacağı yanılgısıdır. Anne çok yüksek bir gelire sahip olsa bile, baba müşterek çocuğun masraflarına kendi geliri oranında katılmak mecburiyetindedir. İştirak nafakası, çocuğun ergin (on sekiz yaşını doldurması) olmasına kadar devam eder. Eğer çocuk on sekiz yaşını doldurmuş ancak eğitim hayatı devam ediyorsa (örneğin üniversitede okuyorsa), bu durumda çocuk kendi adına babasına karşı yardım nafakası davası açarak eğitim masraflarını talep etme hakkına sahiptir. İştirak nafakasının miktarı belirlenirken çocuğun yaşı, eğitim durumu ve babanın gelir düzeyi mahkeme tarafından hassasiyetle değerlendirilir.
Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan tarafın, diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak isteyebileceği nafaka türüdür. Türk hukukunda kadının yoksulluk nafakası hakkı elde edebilmesi için bazı temel yasal şartların bir arada bulunması gerekmektedir.
İlk ve en önemli şart, nafaka talep eden kadının boşanmaya sebep olan olaylarda diğer eşten "daha ağır kusurlu olmaması" zorunluluğudur. Yani kadın tamamen kusursuz olabileceği gibi, erkekle eşit kusurlu veya erkekten daha az kusurlu da olabilir. Ancak kadın ağır kusurlu (örneğin aldatan veya ağır fiziksel şiddet uygulayan taraf) ise yoksulluk nafakası talep edemez. İkinci şart ise boşanma neticesinde yoksulluğa düşecek olmasıdır. Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, asgari ücretle çalışmak her zaman yoksulluğu ortadan kaldıran bir durum olarak görülmemekte, kadının yaşadığı çevre, barınma giderleri ve hayat standardı dikkate alınarak asgari ücretli kadına dahi belirli durumlarda yoksulluk nafakası bağlanabilmektedir.
Yoksulluk nafakası kural olarak süresiz talep edilebilir. Ancak nafaka alan kadının yeniden evlenmesi, evli olmamasına rağmen başka bir erkekle fiilen evliymiş gibi birlikte yaşaması, yoksulluk durumunun tamamen ortadan kalkması (örneğin çok yüksek gelirli bir işe girmesi veya büyük bir miras kalması) veya haysiyetsiz hayat sürmesi durumlarında, karşı tarafın açacağı bir dava ile yoksulluk nafakası tamamen kaldırılabilir. Ayrıca enflasyon ve değişen ekonomik koşullar karşısında eriyen nafaka miktarları için, kadın her zaman nafaka artırım davası açarak miktarın güncellenmesini talep etme hakkına sahiptir.
Evliliğin sona ermesi sadece manevi bir yıkım değil, aynı zamanda ciddi ekonomik kayıpları da beraberinde getirir. Kanun koyucu, boşanmada kusurlu olan tarafın, diğer tarafın zararlarını karşılaması gerektiğine hükmetmiştir. Boşanmada tazminat hakları, maddi ve manevi olmak üzere iki ayrı başlık altında incelenmelidir ve bu tazminatlar, kadının yeni hayatını kurmasında hayati bir öneme sahiptir.
Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen ve boşanmaya sebep olan olaylarda kusursuz veya daha az kusurlu olan eş, kusurlu olan diğer eşten uygun bir maddi tazminat isteyebilir. Kadının maddi tazminat alabilmesinin temel felsefesi, evliliğin devam etmesi halinde sahip olacağı finansal avantajlardan ve destekten boşanma nedeniyle mahrum kalmasıdır.
Örneğin, evlilik devam etseydi eşinin sosyal güvenlik haklarından faydalanacak olan, eşinin maddi desteği ile hayatını idame ettiren bir kadın, eşinin kusurlu davranışları (aldatma, evi terk etme, şiddet vb.) nedeniyle evliliğin bitmesi sonucu bu destekten yoksun kalmaktadır. İşte bu yoksunluk, maddi tazminatın temelini oluşturur. Maddi tazminat miktarı belirlenirken, eşlerin ekonomik durumları, evlilik süresi, kadının yaşı, eğitim durumu, iş bulma ihtimali ve kusur oranları dikkate alınır. Maddi tazminat, hakimin kararına göre toptan ödenebileceği gibi, irat (taksitler) şeklinde de ödenmesine karar verilebilir.
Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevi tazminat olarak uygun miktarda bir paranın ödenmesini isteyebilir. Kadının manevi tazminat hakkı, evlilik birliği içerisinde maruz kaldığı psikolojik travmaların, onur kırıcı davranışların ve ruhsal çöküntünün bir nebze olsun telafi edilmesini amaçlar.
Hangi durumların kişilik haklarına saldırı teşkil ettiği Yargıtay kararları ile şekillenmiştir. Kadına yönelik fiziksel şiddet uygulamak, sürekli hakaret etmek, aşağılamak, kadını ailesiyle görüştürmemek, sadakat yükümlülüğünü ihlal etmek (aldatmak), ekonomik şiddet uygulamak (evin ihtiyaçlarını bilerek karşılamamak), cinsel şiddet ve toplum içinde eşin onurunu zedeleyici söylemlerde bulunmak manevi tazminatın en temel gerekçeleridir. Manevi tazminat miktarını hakim, tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına, eylemin ağırlığına ve yaratılan psikolojik yıkımın derecesine göre takdir eder. Manevi tazminat, maddi tazminattan farklı olarak hiçbir şekilde irat (taksit) biçiminde ödenemez, tek seferde peşin olarak tahsil edilmesine hükmedilir.
Boşanma sürecinde en çok uyuşmazlık yaşanan ve en karmaşık olan konulardan biri mal paylaşımı davası süreçleridir. Türk Medeni Kanunu'nda 1 Ocak 2002 tarihinde yapılan köklü değişiklik ile "Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi" yasal mal rejimi olarak kabul edilmiştir. Taraflar evlenirken noterde özel bir sözleşme yapmamışlarsa, kanunen bu rejime tabi olurlar. Bu durum, özellikle çalışmayan ev hanımlarının haklarının korunması açısından devrim niteliğinde bir adımdır.
Mal paylaşımında en kritik nokta, hangi malların paylaşıma dahil edileceği, hangilerinin şahsi mülkiyette kalacağının tespitidir. Edinilmiş mallar, her eşin bu mal rejimi süresince (yani evlilik devam ederken) çalışmasının karşılığı olan edinimleridir. Maaşlar, SGK tazminatları, çalışma karşılığı alınan primler ve bu gelirlerle evlilik birliği içinde satın alınan evler, arabalar, bankada biriken paralar, hisse senetleri edinilmiş mal statüsündedir ve boşanma halinde değerleri eşit olarak (yüzde elli - yüzde elli) paylaşılır. Eşlerden birinin o malı tek başına kendi maaşıyla almış olması veya tapunun/ruhsatın sadece onun üzerine yapılmış olması durumu değiştirmez.
Buna karşılık kişisel mallar mal paylaşımına dahil edilmez. Bir malın kişisel mal sayılması için kanunda belirtilen şartları taşıması gerekir. Bunlar; eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşyalar (kıyafetler, takılar vb.), mal rejiminin başlangıcından (evlilikten) önce eşlerden birine ait olan mallar, miras yoluyla geçen mallar, karşılıksız kazanma yoluyla (bağış) elde edilen değerler ve manevi tazminat alacaklarıdır. Örneğin, kadının babasından kalan bir miras ev veya erkeğin evlenmeden önce satın aldığı bir araba paylaşıma konu olmaz, kimin ise onda kalır. Ancak, kişisel malların gelirleri (örneğin erkeğin evlenmeden önce aldığı evin evlilik süresince elde edilen kira gelirleri) aksine bir sözleşme yoksa edinilmiş mal sayılır ve paylaşıma dahil edilir.
Bazı durumlarda eşlerden biri, diğerinin malına kendi malvarlığından katkıda bulunabilir. Örneğin kadın, evlenmeden önce sahip olduğu arabayı satmış ve bu parayı eşinin üzerine alınacak olan yeni evin peşinatı olarak vermiş olabilir. Bu durumda kadın, mal paylaşımı davasında sadece evin edinilmiş mal olmasından kaynaklı yarı yarıya hakkını almakla kalmaz, aynı zamanda yaptığı bu kişisel mal katkısını değer artış payı alacağı olarak talep edebilir. Bu katkı, evin boşanma davasındaki güncel sürüm değeri üzerinden oransal olarak hesaplanarak kadına iade edilir. Bu sistem, eşlerin birbirlerinin malvarlığına yaptıkları fedakarlıkların karşılıksız kalmasını engeller.
Toplumumuzda sıklıkla dile getirilen "Kadın hiç çalışmadı, eve maddi gelir getirmedi, o yüzden mallarda hakkı yoktur" inancı hukuken tamamen geçersiz ve yanlıştır. Türk Medeni Kanunu, kadının ev işlerini yapmasını, çocukların bakımıyla ilgilenmesini ve evi çekip çevirmesini, evlilik birliğine yapılmış çok büyük bir katkı olarak kabul eder. Kadın ev hanımı olsa dahi, eşinin evlilik süresince kendi maaşıyla aldığı tüm mallar üzerinde, kanundan doğan yarı yarıya ortaklık hakkına mutlak surette sahiptir. Bu sayede ev içi emeğin sömürülmesi engellenmiş ve kadının ekonomik geleceği güvence altına alınmıştır.
Boşanma sürecinde eşler arasındaki çekişmenin en yoğun yaşandığı konulardan biri de müşterek çocukların velayetidir. Velayet hakkı, çocuğun bakım, eğitim ve korunmasını sağlama yükümlülüğü ve yetkisidir. Hukukumuzda velayet davası söz konusu olduğunda, anne veya babanın isteklerinden ziyade tek bir temel ilke dikkate alınır: "Çocuğun Üstün Yararı".
Mahkeme, çocuğun fiziksel, psikolojik, ahlaki ve sosyal gelişimini en iyi hangi ebeveynin sağlayacağını uzman pedagoglar ve psikologlar eşliğinde hazırlanan Sosyal İnceleme Raporları (SİR) ile tespit eder. Velayet konusunda kadının lehine işleyen en önemli hukuki karinelerden biri, "çocuğun anne şefkatine ve bakımına muhtaç olduğu" yaştır.
Özellikle 0-3 yaş arası bebekler, tamamen anne bakımına ve beslenmesine (anne sütü vb.) muhtaç kabul edildikleri için, annenin çok istisnai bir ağır kusuru (çocuğa şiddet uygulaması, ağır psikiyatrik rahatsızlığının olması ve bunun hastane raporuyla kanıtlanması gibi) olmadığı sürece velayet kesin olarak anneye verilir. Babanın ekonomik durumunun anneden katbekat iyi olması, bu yaş grubunda velayetin babaya verilmesi için tek başına yeterli bir sebep değildir.
3-7 yaş arası dönemde de çocukların anne bakımına ve ilgisine olan ihtiyacı üst düzeyde kabul edilir. Yargıtay uygulamalarında bu yaş grubundaki çocukların da kural olarak annenin velayetinde kalması gerektiği benimsenmiştir. Bu süreçte babanın çocukla kişisel ilişki kurma (görüşme) günleri daha esnek ve uzun tutulabilir ancak velayet yine annede kalma eğilimindedir.
Okul çağı (8-12 yaş) döneminde ise çocuğun eğitimi, sosyal çevresi, alışkanlıkları ve ebeveynlerin çocuğun eğitimine sunabileceği imkanlar daha detaylı incelenir. Bu yaş grubunda mahkeme, pedagog aracılığıyla çocuğu bizzat dinleyebilir. Ancak çocuğun beyanı tek başına belirleyici değildir, uzman raporu ve çevresel faktörler birlikte değerlendirilir.
12 yaş (idrak çağı) ve üzeri çocuklarda ise Yargıtay, çocuğun kendini ifade edebilecek olgunlukta olduğunu kabul eder. Bu yaş grubundaki çocukların mahkemede hangi ebeveyn ile yaşamak istediklerini açıkça beyan etmeleri halinde, bu beyan çok güçlü bir delil niteliği taşır. Çocuğun üstün yararına açıkça aykırı bir durum yoksa, idrak çağındaki çocuğun tercihi doğrultusunda velayet kararı verilir.
Evlilik birliğinin dağılması sürecinde kadının ve varsa çocukların barınma hakkının güvence altına alınması hayati önem taşır. Bu noktada Türk Medeni Kanunu'ndaki aile konutu kavramı devreye girer. Aile konutu, eşlerin bütün yaşam faaliyetlerini gerçekleştirdikleri, acı ve tatlı günlerini paylaştıkları ana mekandır.
Kanuna göre eşlerden biri, diğer eşin "açık rızası" bulunmadıkça, aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu başkasına satamaz veya bu konut üzerindeki hakları sınırlayamaz (örneğin ipotek koyduramaz). Eğer tapu kocasının üzerindeyse, kadının haberi olmadan evin satılmasını veya bankadan kredi çekilirken ipotek verilmesini engellemek için, kadının Tapu Müdürlüğüne giderek evlilik cüzdanı ve muhtarlıktan alınacak yerleşim yeri belgesi ile aile konutu şerhi işletmesi son derece kritik bir haktır. Bu şerh tapuya işlendikten sonra, koca o evi kadının imzası olmadan hiçbir şekilde satamaz veya devredemez.
Boşanma davası açıldığı andan itibaren hakim, alacağı ara karar ile dava süresince bu evin kullanımını geçici olarak kadına ve çocuklara özgüleyebilir. Böylece kadın, dava bitene kadar evden çıkarılma korkusu yaşamadan, güvenli barınma hakkını kullanmaya devam eder. Hatta kiralık bir evde oturuluyorsa, kira sözleşmesi kocasının üzerine bile olsa, mahkeme kiracılık sıfatının kadına devredilmesine ve kiraların (eğer tedbir nafakası kapsamında değerlendirilecekse) koca tarafından ödenmesine karar verebilir.
Kadına yönelik fiziksel, psikolojik, ekonomik veya cinsel şiddet, maalesef boşanma davalarının en sık karşılaşılan sebeplerindendir. Devlet, şiddet mağduru veya şiddete uğrama tehlikesi bulunan kadınları korumak için 6284 Sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun'u yürürlüğe koymuştur. Bu kanun, kadına boşanma davası açmış olsun veya olmasın, derhal talep edebileceği çok güçlü ve hızlı işleyen koruma kalkanları sunar.
Şiddet gören veya tehdit edilen kadın, en yakın karakola, savcılığa veya Aile Mahkemesine başvurarak derhal uzaklaştırma kararı (koruma tedbiri) aldırabilir. Bu tedbir kararları uyarınca şiddet uygulayan koca; kadının bulunduğu eve, iş yerine, çocuklarının okuluna belli bir mesafeden fazla yaklaşamaz. Ayrıca iletişim araçlarıyla (telefon, mesaj, sosyal medya) kadını rahatsız etmesi kesinlikle yasaklanır. Eğer koca bu kuralları ihlal ederse, derhal zorlama hapsi denilen disiplin cezası ile cezaevine gönderilir.
Ayrıca can güvenliği çok yüksek risk altında olan kadınlar için, devletin Kadın Konukevleri'nde (sığınma evleri) gizli bir şekilde barınma imkanı sağlanır. Kimlik bilgilerinin, adresinin ve hatta SGK kayıtlarının tamamen gizlenmesi talep edilebilir. Şiddet nedeniyle acil nakit ihtiyacı doğan kadına, yasa kapsamında devlet tarafından geçici maddi yardım bağlanması ve çocukları için kreş desteği verilmesi de 6284 sayılı kanunun kadına sağladığı devrim niteliğinde haklar arasındadır.
Ülkemizde evlilik merasimlerinde takılan takıların kime ait olduğu konusu, her boşanma davasında tartışma konusu olmaktadır. Ancak Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun ve ilgili dairelerin yerleşmiş ve kesinleşmiş içtihatları bu konudaki tüm tartışmalara son noktayı koymuştur.
Kural olarak, düğün sırasında takılan ziynet eşyaları (bilezik, kolye, altın setler, çeyrek/yarım altınlar vb.) kim tarafından, kime takılmış olursa olsun (erkeğin ailesi tarafından erkeğe takılmış olsa bile) "kadına bağışlanmış" sayılır ve kadının kişisel malı kabul edilir. Erkeğe takılan takılardan sadece erkeğe özgü olanlar (örneğin erkeğe takılan lüks bir kol saati) erkekte kalır; bunun dışındaki tüm altınlar ve paralar kadının şahsi hakkıdır.
Eğer evlilik süresince bu takılar koca tarafından alınarak bozdurulmuş, örneğin araba alınmış, kocasının borçları ödenmiş, düğün masrafları karşılanmış veya iş kurmak için sermaye yapılmışsa, erkek bunları kadına iade etmek zorundadır. Erkeğin "biz bu altınları rızasıyla bozdurduk, beraber harcadık" şeklindeki savunmaları tek başına onu kurtarmaz. Erkeğin bu altınları iade yükümlülüğünden kurtulabilmesi için, kadının bu altınları "bir daha geri istenmemek üzere, tamamen hibe ettiğini" kesin yazılı delillerle ispatlaması gerekir ki bu uygulamada çok nadir karşılaşılan bir durumdur. Kadın, boşanma davası ile birlikte veya ayrı bir ziynet eşyası alacağı davası açarak bu takıların aynen iadesini, eğer bozdurulmuşsa dava tarihindeki güncel altın kuru üzerinden nakit değerinin kendisine ödenmesini talep hakkına sahiptir.
Boşanma kararının kesinleşmesiyle birlikte kadının kişisel durumunda yasal değişiklikler meydana gelir. Türk Medeni Kanunu gereğince, evlenme ile kocasının soyadını alan kadın, boşanma kararının kesinleşmesiyle birlikte otomatik olarak bekar olduğu dönemdeki (kızlık) soyadına geri döner. Bu işlem nüfus müdürlükleri tarafından mahkeme kararının tebliğiyle birlikte resen yapılır.
Ancak bazı durumlarda kadının, boşandığı kocasının soyadını kullanmakta büyük bir menfaati olabilir. Örneğin kadın yıllarca kocasının soyadıyla iş hayatında yer almış, akademik makaleler yayınlamış, doktor veya avukat olarak geniş bir müşteri/hasta çevresi edinmiş veya bir marka değeri yaratmış olabilir. Kanun koyucu bu durumu göz ardı etmemiştir. Kadın, boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğunu ve bu durumun kocaya hiçbir şekilde zarar vermeyeceğini ispatlarsa, Aile Mahkemesinden "kocasının soyadını kullanmaya izin" verilmesini talep edebilir. Bu dava boşanma davası ile birlikte talep edilebileceği gibi, boşanma kesinleştikten sonra ayrı bir dava olarak da açılabilmektedir.
Ayrıca boşanma sonrasında kadının bekleme süresi (iddet müddeti) adı verilen bir uygulaması bulunmaktadır. Kadın, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren 300 gün geçmedikçe yeniden evlenemez. Bu kuralın tek amacı, kadının hamile olması ihtimaline karşı doğacak çocuğun soybağının (babalık durumunun) karışmasını önlemektir. Ancak kadın hamile olmadığını bir hastane raporu ile kanıtlarsa, açacağı basit bir "iddet müddetinin kaldırılması davası" ile bu 300 günlük süreyi beklemeden derhal yeniden evlenme hakkına sahip olur.
Bir kadının yukarıda sayılan tüm bu mükemmel yasal haklara sahip olması tek başına yeterli değildir; mahkemeler "iddia eden iddiasını ispatla mükelleftir" kuralına göre işler. Bu nedenle çekişmeli boşanma dilekçesi hazırlanırken ve dava sürecinde, kadının lehine olan durumların hukuka uygun delillerle mahkemeye sunulması gerekir.
Hukuka aykırı yollarla elde edilen deliller (örneğin kocasının telefonuna casus yazılım yükleyerek elde edilen kayıtlar, gizli kamerayla yatak odasında çekilen görüntüler, şantajla elde edilen ikrarlar) mahkeme tarafından kesinlikle dikkate alınmaz ve hatta kadının ceza almasına sebep olabilir. Ancak eşler birlikte yaşarken, tesadüfen elde edilen (örneğin kocanın masada bıraktığı telefona gelen aldatma mesajlarının ekran görüntüsünü almak), açıkta bulunan bir otel faturası veya kredi kartı ekstresini sunmak hukuka uygun delil kabul edilebilir.
Bunun yanı sıra, darp raporları, savcılık şikayet dosyaları, 6284 sayılı yasa kapsamında alınan uzaklaştırma kararları, otel konaklama kayıtları (mahkeme kanalıyla istenir), banka hesap hareketleri, uçak ve seyahat biletleri ile en önemlisi ilk elden görgüye dayalı tanık beyanları en güçlü deliller arasındadır. Aile içi şiddet ve geçimsizlik çoğu zaman dört duvar arasında yaşandığı için, Yargıtay aile üyelerinin, akrabaların veya komşuların tanıklığına da büyük itibar etmektedir.
Birçok kadın, eşinden şiddet görmesine veya aldatılmasına rağmen, "Avukat tutacak param yok, mahkeme masraflarını karşılayamam" korkusuyla boşanma davası açmaktan çekinmekte ve eziyet dolu bir evliliğe katlanmak zorunda hissetmektedir. Oysa hukuk sistemi, adalete erişim hakkını güvence altına almak için adli yardım (adli müzaharet) müessesesini kurmuştur.
Üzerine kayıtlı bir malvarlığı veya düzenli bir geliri olmayan, kocasından ekonomik şiddet gören ve boşanma davası açmak için maddi gücü bulunmayan her kadın, bulunduğu ilin Baro Başkanlığına bağlı Adli Yardım Bürosuna başvurma hakkına sahiptir. Muhtarlıktan alınacak fakirlik belgesi, ikametgah, nüfus kayıt örneği ve davasında haklı olduğuna dair temel verilerle yapılan başvuru sonucunda, Baro tarafından kadına hiçbir ücret talep edilmeksizin, davayı sonuna kadar takip edecek uzman bir avukat atanır. Ayrıca bu durumda, mahkemeye yatırılması gereken başvuru harçları, gider avansları, bilirkişi ve tebligat masrafları da devlet tarafından karşılanarak dava sonuna ertelenir. Kadının ekonomik yoksunluğu, yasal haklarını aramasının önünde kesinlikle bir engel değildir.
Evliliğin sona ermesi her ne kadar travmatik bir süreç olsa da, kadının bu süreci hukuki bir zemin üzerinde, duygusal kararlardan ziyade yasal haklarının bilincinde olarak yönetmesi gerekmektedir. Türk Hukuk Sistemi ve Yargıtay içtihatları, boşanma davalarında kadının hakları konusunda oldukça geniş, koruyucu ve pozitif yönde gelişmiş bir altyapıya sahiptir.
Bu süreçte hak kaybı yaşamamanın en temel adımı, evi terk etmeden veya dava açmadan önce mutlaka alanında uzman bir aile hukuku avukatından danışmanlık almaktır. Çocuğun velayetini kaybetmemek, emek verilen malların diğer eş tarafından kaçırılmasını (muvazaalı satışlarla devredilmesini) önlemek, alın teri olan ziynet eşyalarını geri almak ve yoksulluğa düşmemek için tedbir ve yoksulluk nafakası ile maddi-manevi tazminat taleplerinin usulüne uygun, zamanında ve doğru delillerle mahkemeye sunulması şarttır. Unutulmamalıdır ki; hukuk uyuyanları değil, haklarını bilen ve onları savunmak için harekete geçenleri korur. Boşanma, bir kadının hayatının sonu değil, haklarını tam ve eksiksiz alarak, ekonomik ve psikolojik bağımsızlığıyla kendi ayakları üzerinde duracağı yeni, onurlu ve güçlü bir yaşamın başlangıcıdır.
paylaş
twittle
paylaş
paylaş